À này, mình phải kể anh em nghe chuyện này.
Hồi mới dùng ChatGPT, mình hay bực mình vì hỏi toán mà nó cứ trả lời sai tè le. Hỏi phân tích cái gì cũng vậy, nó nhảy thẳng đến kết luận mà không giải thích gì hết. Mình cứ tưởng là do mô hình ngu.
Nhưng thật ra không phải đâu nhé.
Vấn đề là mình chưa biết cách hỏi đúng thôi. Và kỹ thuật mà mình sắp chia sẻ đây—gọi là Chain of Thought Prompting (Chuỗi Suy Nghĩ)—nó đã thay đổi hoàn toàn cách mình làm việc với AI luôn.
Tại sao AI hay trả lời sai?
Okay, trước khi đi vào kỹ thuật, mình giải thích tại sao AI hay “đoán bừa” đã nhé.
Mặc định, khi anh em hỏi một câu, AI sẽ cố gắng cho ra câu trả lời nhanh nhất có thể. Kiểu như hồi đi học, có đứa nào mà thầy cô chưa hỏi xong đã giơ tay trả lời rồi không? AI y chang vậy đó.
Ví dụ nè, mình hỏi ChatGPT bài toán kinh điển này:
“Một cây gậy và quả bóng cộng lại giá 1,10 đô la. Cây gậy đắt hơn quả bóng 1 đô la. Hỏi quả bóng giá bao nhiêu?”
Anh em đoán nó trả lời gì không?
10 xu.
Sai bét nhè. Đáp án đúng là 5 xu thôi (cây gậy 1,05 đô, quả bóng 0,05 đô, cộng lại đúng 1,10 đô; và cây gậy đắt hơn đúng 1 đô).
Vấn đề là AI không nghĩ, nó phản xạ. Giống như mình đọc lướt qua thấy “1 đô” và “1,10 đô” thì tự động trừ ra 0,10 đô vậy đó.
Chuỗi Suy Nghĩ là gì vậy?
Nói đơn giản thôi nhé: Chuỗi Suy Nghĩ (CoT) là kỹ thuật bắt AI phải “nói ra” quá trình suy nghĩ của nó.
Thay vì:
Câu hỏi → Đáp án (đoán đại)
Thì anh em sẽ được:
Câu hỏi → Bước 1 → Bước 2 → Bước 3 → Đáp án (chính xác)
Kỹ thuật này do đội Google Brain công bố năm 2022 trong một nghiên cứu đình đám. Họ phát hiện rằng chỉ cần yêu cầu AI “suy nghĩ từng bước” thì độ chính xác tăng vọt—đặc biệt với toán, logic, và các bài suy luận phức tạp.
Điều hay ho là: cùng một mô hình, cùng một kiến thức, nhưng kết quả khác biệt một trời một vực. Tất cả chỉ vì thay đổi cách hỏi thôi.
Cách đơn giản nhất: Thêm 5 từ thần thánh
Đây là phần anh em cần ghi nhớ nè.
Chỉ cần thêm câu “Hãy suy nghĩ từng bước” (hoặc tiếng Anh: “Let’s think step by step”) vào cuối câu lệnh của mình.
Quay lại bài toán lúc nãy:
Câu lệnh thường:
Một cây gậy và quả bóng cộng lại giá 1,10 đô la. Cây gậy đắt hơn quả bóng 1 đô la. Quả bóng giá bao nhiêu?
Câu lệnh có CoT:
Một cây gậy và quả bóng cộng lại giá 1,10 đô la. Cây gậy đắt hơn quả bóng 1 đô la. Quả bóng giá bao nhiêu? Hãy suy nghĩ từng bước.
Khi thêm câu đó, AI sẽ:
- Đặt x là giá quả bóng
- Tính giá cây gậy = x + 1 đô
- Lập phương trình: x + (x + 1) = 1.10
- Giải: 2x = 0.10
- Kết luận: x = 0.05 đô
Đúng luôn nhé. Chỉ thêm 5 từ mà chất lượng kết quả khác hoàn toàn.
Kỹ thuật Ít Ví Dụ: Cho ví dụ trước
Nếu muốn AI làm theo đúng kiểu mình muốn, thì cho nó xem ví dụ trước khi hỏi. Cái này gọi là Few-Shot CoT (Chuỗi Suy Nghĩ Ít Ví Dụ).
Mình hay dùng khi gỡ lỗi code nè. Ví dụ:
Đây là cách mình muốn bạn phân tích lỗi:
Ví dụ:
Code: for i in range(5): print(i+1)
Lỗi: Không có lỗi, nhưng kết quả không như mong đợi
Phân tích:
1. Vòng for chạy từ i=0 đến i=4
2. Mỗi lần lặp, in ra i+1
3. Kết quả sẽ là 1, 2, 3, 4, 5
4. Nếu muốn in 0 đến 4 thì bỏ +1 đi
---
Bây giờ phân tích code này của mình:
[dán code ở đây]
Kiểu này AI sẽ theo đúng định dạng mình muốn, không bỏ bước nào hết.
Khi nào nên dùng Chuỗi Suy Nghĩ?
Nói thật nhé, không phải lúc nào cũng cần dùng CoT đâu. Đây là những trường hợp nên dùng:
Toán và Logic
Bất kỳ bài toán nào có nhiều bước thì nên dùng. Ví dụ mình hay dùng:
Tính xem nếu mình đầu tư 100 triệu vào chứng khoán, lãi suất 15% một năm,
sau 5 năm mình có bao nhiêu? Tính lãi kép nhé. Suy nghĩ từng năm một.
Gỡ lỗi code
Khi code lỗi mà không biết tại sao, bắt AI theo dõi từng bước:
Code này của mình bị lỗi [dán lỗi]. Hãy chạy qua từng dòng code
và giải thích điều gì xảy ra ở mỗi bước. Tìm xem lỗi ở đâu.
Ra quyết định
Khi cần phân tích ưu nhược điểm:
Mình đang phân vân giữa học thêm tiếng Anh hay học code.
Ngân sách: 5 triệu/tháng
Mục tiêu: Tăng lương trong 1 năm
Phân tích từng bước ưu nhược của mỗi lựa chọn cho mình.
Đọc hiểu văn bản dài
Khi cần tìm thông tin trong hợp đồng, tài liệu pháp lý:
Đọc hợp đồng này và trả lời: Ai chịu trách nhiệm nếu giao hàng trễ?
Trích dẫn các điều khoản liên quan trước khi kết luận.
Khi nào KHÔNG cần CoT?
Đừng lạm dụng nhé anh em:
- Câu hỏi đơn giản: “Thủ đô Việt Nam là gì?” - Không cần lập luận gì hết
- Viết sáng tạo: Viết thơ, viết truyện thì dùng vai diễn hiệu quả hơn
- Tra cứu nhanh: Hỏi công thức, hỏi định nghĩa thì câu trả lời thẳng luôn được
Mẫu sẵn cho anh em sao chép
Mình để đây mấy cái mẫu hay dùng, sao chép về xài luôn nhé:
Mẫu 1: Giải toán
[Bài toán của bạn]
Giải từng bước như sau:
1. Xác định các biến cần tìm
2. Lập phương trình hoặc công thức
3. Tính toán chi tiết
4. Kiểm tra lại kết quả
Mẫu 2: Gỡ lỗi code
Code của mình:
[dán code]
Lỗi nhận được:
[dán lỗi]
Hãy:
1. Chạy qua code từng dòng
2. Xác định dòng gây lỗi
3. Giải thích tại sao lỗi
4. Đề xuất cách sửa
Mẫu 3: Phân tích quyết định
Mình cần chọn giữa: [A] và [B]
Hoàn cảnh: [mô tả tình huống]
Phân tích giúp mình:
1. Liệt kê ưu điểm của mỗi lựa chọn
2. Liệt kê nhược điểm
3. Với hoàn cảnh của mình thì yếu tố nào quan trọng nhất?
4. Đưa ra gợi ý cuối cùng
Mẫu 4: Giải thích khái niệm
Giải thích [khái niệm] cho mình, biết rằng mình có nền tảng [nền tảng].
Cách giải thích:
1. Bắt đầu từ cái mình đã biết
2. Dẫn dắt đến khái niệm mới
3. Cho ví dụ thực tế
4. Tóm tắt lại điểm chính
Kỹ thuật nâng cao: Tự Nhất Quán
Okay, nếu anh em muốn đi xa hơn thì có cái này hay lắm.
Tự Nhất Quán (Self-Consistency) là kỹ thuật mà mình hỏi cùng một câu hỏi nhiều lần, mỗi lần yêu cầu AI suy nghĩ theo cách khác, rồi xem đáp án nào xuất hiện nhiều nhất.
Giống như hỏi ý kiến 5 người bạn vậy đó. Nếu 4/5 người đều nói giống nhau thì chắc là đúng rồi.
Cách làm:
Trả lời câu hỏi này 3 cách khác nhau, mỗi cách suy luận theo hướng khác.
Sau đó so sánh và cho mình biết đáp án nào đáng tin nhất.
Câu hỏi: [câu hỏi của bạn]
Kỹ thuật này hơi tốn token nhưng với những quyết định quan trọng thì đáng lắm.
Xu hướng mới 2025-2026
À, mình cập nhật thêm cho anh em biết nè. Năm nay có mấy cái mới hay lắm:
CoT Tự Động: Thay vì mình phải viết ví dụ thủ công, giờ có kỹ thuật để AI tự tạo ra các chuỗi suy luận. Tiết kiệm thời gian hơn nhiều.
Cây Suy Nghĩ: Thay vì suy luận theo đường thẳng (chuỗi), giờ AI có thể “rẽ nhánh” để khám phá nhiều hướng giải quyết khác nhau. Đỉnh vãi luôn cho những bài toán phức tạp.
Mô Hình Suy Luận Trước: Các mô hình mới như OpenAI o1 được huấn luyện theo hướng “suy nghĩ trước, trả lời sau” từ đầu. Nghĩa là không cần câu lệnh đặc biệt, nó tự biết phải lập luận rồi.
Nhưng mà với Claude, ChatGPT bình thường thì CoT vẫn cực kỳ hữu ích nhé.
Kết luận
Nói thật với anh em, Chuỗi Suy Nghĩ là một trong những kỹ thuật mà mình thấy “đỉnh của chóp” vì nó vừa đơn giản vừa hiệu quả.
Chỉ cần thêm “Hãy suy nghĩ từng bước” vào cuối câu lệnh, độ chính xác tăng lên đáng kể—đặc biệt với toán, logic, gỡ lỗi, và phân tích.
Lần tới khi AI trả lời bậy bạ, đừng vội chửi nó ngu nhé. Thử thêm câu thần chú:
“Hãy suy nghĩ từng bước.”
Anh em sẽ ngạc nhiên với kết quả đấy.
Có gì thắc mắc cứ bình luận hỏi mình nhé. Chúc viết câu lệnh vui vẻ!