Nói thật nhé, mình từng rất bực mình với mấy con AI.
Hỏi gì nó cũng trả lời kiểu “có nhiều cách để giải quyết vấn đề này…” rồi liệt kê ra một đống lý thuyết chung chung. Đọc xong vẫn không biết làm gì luôn á.
Sau một thời gian mày mò, mình mới nhận ra: vấn đề không phải AI dốt - mà là mình đang hỏi sai cách.
À, chính xác hơn là mình quên cho nó bối cảnh - tức là thông tin nền để nó hiểu mình đang ở đâu, cần gì.
Thử tưởng tượng thế này nhé
Bạn đang đi ngoài đường, một người lạ chạy tới hỏi: “Làm sao để đi đến đó?”
Bạn sẽ nghĩ gì? Đến đâu? Đi bằng gì? Từ đâu đi? Biết trả lời sao được!
AI cũng y chang vậy đấy. Khi mình hỏi “Làm sao để viết email cho sếp?” mà không nói email về việc gì, sếp mình tính cách ra sao, mình muốn đạt được gì… thì AI chỉ có thể đoán mò thôi.
Và cái kiểu đoán mò đó cho ra những câu trả lời chuẩn “người trung bình” - không sai, nhưng cũng không đúng với trường hợp của bạn.
Kỹ Thuật Bối Cảnh - Xu hướng 2025-2026
Gần đây mình đọc được khái niệm mới gọi là Kỹ Thuật Bối Cảnh (Context Engineering) - tức là nghệ thuật cung cấp thông tin cho AI một cách có chiến lược.
Theo Anthropic, họ định nghĩa:
Kỹ thuật bối cảnh là việc tìm ra tập hợp nhỏ nhất các token có tín hiệu cao để tối đa hóa khả năng đạt được kết quả mong muốn.
Nghe hàn lâm quá nhỉ? Nói đơn giản là: cho AI đủ thông tin cần thiết, không thừa không thiếu.
5 loại bối cảnh mình hay dùng
Qua kinh nghiệm thực tế, mình thấy có 5 loại thông tin cực kỳ quan trọng:
1. Tình huống cụ thể
Thay vì hỏi chung chung, hãy mô tả rõ bạn đang ở đâu trong “câu chuyện” đó.
Ví dụ thực tế:
Thay vì: “Cách xin tăng lương?”
Hãy nói: “Mình làm dev ở công ty outsource 2 năm rồi, lương hiện tại 20 triệu. Công ty vừa ký được contract lớn, sếp đang vui. Mình muốn đề xuất tăng lên 25 triệu nhưng không biết nên nói lúc nào và nói thế nào cho khéo.”
Thấy khác biệt chưa? Bối cảnh làm câu hỏi sống động hẳn lên.
2. Mục tiêu của bạn
AI không đọc được suy nghĩ của bạn đâu nhé. Phải nói rõ bạn muốn gì.
“Mục tiêu của mình là được tăng lương mà vẫn giữ mối quan hệ tốt với sếp. Nếu không được thì ít nhất cũng muốn biết khi nào có thể xin lại.”
3. Ràng buộc và giới hạn
Đây là thứ hay bị quên. Bạn có những giới hạn gì?
“Mình không muốn đe dọa nghỉ việc vì thực ra mình cũng thích công việc hiện tại. Cũng không muốn so sánh với đồng nghiệp khác vì sợ gây hiềm khích.”
4. Đối tượng liên quan
Người mà bạn đang giao tiếp là ai?
“Sếp mình là người khá cởi mở, thích nói chuyện thẳng thắn, ghét vòng vo. Anh ấy cũng từng là dev nên hiểu công việc.”
5. Những gì đã thử
Điều này ngăn AI gợi ý những thứ bạn đã làm rồi.
“Năm ngoái mình có hỏi một lần nhưng lúc đó công ty đang khó khăn nên bị từ chối. Sếp bảo sẽ xem xét lại khi có dự án mới.”
Bao nhiêu bối cảnh là đủ?
Đây là câu hỏi hay đấy!
Mình có một nguyên tắc đơn giản: Hỏi bản thân “Nếu AI biết điều này, nó có trả lời khác không?”
- Nếu có → Bao gồm
- Nếu không → Bỏ qua
Những thứ nên bao gồm:
- Bất cứ gì làm tình huống của bạn khác biệt
- Ràng buộc loại bỏ các giải pháp phổ biến
- Mục tiêu và kỳ vọng cụ thể
- Mối quan hệ quan trọng
Những thứ nên bỏ:
- Lịch sử không liên quan
- Chi tiết không ảnh hưởng kết quả
- Thông tin nền quá xa vời
Ví dụ về bối cảnh quá nhiều
Mình tốt nghiệp đại học năm 2018, học CNTT ở Bách Khoa.
Lúc đó kinh tế khó khăn nên mình đi làm thêm bán hàng online.
Rồi mình xin vào công ty đầu tiên lương 8 triệu, làm được
1 năm thì nghỉ. Công ty thứ hai thì ổn hơn...
[... 500 từ sau ...]
Giờ mình muốn hỏi cách xin tăng lương.
Quá nhiều! Phần lớn không liên quan.
Cùng câu hỏi, bối cảnh tốt hơn
Mình làm dev 2 năm ở công ty hiện tại, lương 20 triệu.
Công ty vừa ký contract lớn, sếp đang vui.
Mục tiêu: Xin tăng lên 25 triệu, giữ mối quan hệ tốt.
Ràng buộc: Không muốn đe dọa nghỉ việc, không so sánh đồng nghiệp.
Đã thử: Năm ngoái bị từ chối vì công ty khó khăn.
Mình nên tiếp cận thế nào?
Gọn gàng, đủ thông tin, không thừa không thiếu.
Mẹo hay: Tạo sẵn “Nền tảng bối cảnh”
Nếu anh em hay làm việc với AI cho một dự án dài hạn, hãy tạo sẵn một khối bối cảnh để sao chép-dán:
# Bối cảnh dự án (dán vào đầu mỗi cuộc trò chuyện)
Dự án: App quản lý tài chính cá nhân
Công nghệ: React Native, Firebase, TypeScript
Đối tượng: Người đi làm 25-40 tuổi, muốn tiết kiệm
Phong cách: Đơn giản, thân thiện, không quá trang trọng
Trạng thái: Đã ra MVP, đang thêm tính năng premium
Ràng buộc: Phải chạy được offline
---
[Câu hỏi cụ thể của bạn ở đây]
Mình lưu trong Notion, mỗi lần cần là sao chép vào thôi. Tiện lắm nhé!
Bối cảnh cho mã nguồn - Anh em lập trình viên chú ý
Với các câu hỏi về mã nguồn, bối cảnh cần cụ thể hơn nữa:
Luôn bao gồm:
- Ngôn ngữ và phiên bản (Python 3.11, Node 20, v.v.)
- Framework đang dùng (FastAPI, NestJS, Laravel…)
- Mã đang chạy (hoặc đoạn mã liên quan)
- Lỗi chính xác (sao chép nguyên văn, đừng diễn giải lại)
- Hành vi mong muốn so với hành vi thực tế
Ví dụ:
Python 3.11, FastAPI, SQLAlchemy.
Đang build API authentication.
Code hiện tại:
[dán code]
Lỗi:
[dán lỗi nguyên văn]
Mong muốn: Trả về JWT token khi login thành công.
Thực tế: Lỗi 500 sau khi check password.
Đã kiểm tra: Kết nối database OK.
Nghi ngờ: Vấn đề ở hàm compare password.
Với bối cảnh như này, AI có thể gỡ lỗi cùng bạn như một đồng nghiệp thực sự.
Xây dựng bối cảnh dần dần cũng được
Không nhất thiết phải cho hết bối cảnh ngay từ đầu. Mình hay làm kiểu:
Lần 1: “Giúp mình viết mô tả sản phẩm cho app fitness.”
Sau khi xem bản nháp: “Ờ được rồi. À mình quên nói, điểm khác biệt của app là dùng AI để cá nhân hóa bài tập. Với lại đối tượng là người trung niên nên đừng dùng từ ngữ phòng gym quá hardcore nhé.”
Sau bản nháp 2: “Ngon hơn rồi. Thêm một chi tiết: app chỉ có trên iOS thôi, đừng nhắc Android.”
Mỗi lần thêm bối cảnh là một lần tinh chỉnh kết quả. Cách này đôi khi còn hiệu quả hơn là cố gắng nghĩ hết mọi thứ từ đầu.
Danh sách kiểm tra trước khi gửi câu lệnh quan trọng
Mình có một danh sách kiểm tra nhỏ hay dùng:
- Đã giải thích tình huống chưa?
- Đã nói rõ mục tiêu chưa?
- Đã đề cập ràng buộc quan trọng chưa?
- Đã mô tả đối tượng (nếu cần) chưa?
- Đã nói những gì đã thử (nếu có) chưa?
- Đã xóa chi tiết không cần thiết chưa?
Không cần đủ hết mỗi lần, nhưng với những câu lệnh quan trọng thì chạy qua danh sách kiểm tra này sẽ bắt được nhiều lỗ hổng đấy.
Tổng kết
AI không phải thần thánh gì đâu anh em. Nó chỉ làm việc được với những gì mình cung cấp thôi.
Câu lệnh chung chung → AI đoán mò → Kết quả chung chung. Đơn giản vậy thôi.
Bối cảnh đúng - bao gồm tình huống, mục tiêu, ràng buộc, đối tượng, và những gì đã thử - sẽ biến AI từ “máy trả lời tự động” thành một trợ lý thực sự hiểu bạn cần gì.
Thử áp dụng từ hôm nay đi, mình tin anh em sẽ thấy sự khác biệt ngay lập tức!
Nguồn tham khảo: