Này anh em, mình phải thú nhận một chuyện.
Hồi mới xài AI, mình cứ nghĩ kỹ thuật viết câu lệnh là viết một câu thật hay, thật chuẩn, rồi AI sẽ trả về kết quả hoàn hảo. Kiểu như viết bùa vậy đó — đọc đúng câu thần chú là xong.
Sai bét.
Thực ra sau một năm làm việc với Claude, ChatGPT, Gemini đủ cả, mình nhận ra một điều: câu lệnh đầu tiên gần như không bao giờ cho kết quả mình muốn. Và đó hoàn toàn bình thường nhé.
Tại sao câu lệnh đầu tiên hay “trật” vậy?
Nói thật là có mấy lý do chính:
Mình chưa biết mình muốn gì — nghe hơi vô lý nhưng đúng luôn. Nhiều khi mình nghĩ muốn “một email chuyên nghiệp”, nhưng khi AI viết ra rồi, mình mới nhận ra: “Ủa, sao trang trọng quá? Mình muốn thân thiện hơn cơ.” Phải thấy kết quả mới biết mình cần gì.
Từ ngữ mình dùng, AI hiểu khác — Ví dụ mình bảo “viết ngắn gọn”, AI có thể hiểu là 3 câu. Trong khi mình muốn 3 đoạn. Hoặc mình bảo “thoải mái”, AI dùng biểu tượng cảm xúc tùm lum. Không phải lỗi ai cả, chỉ là cần điều chỉnh thôi.
Nhiệm vụ phức tạp quá — Muốn AI viết một bản đề xuất hoàn chỉnh trong một câu lệnh? Khó lắm. Phải chia nhỏ ra, làm từng phần.
Quy trình lặp câu lệnh của mình
Sau nhiều tháng mày mò, mình đúc kết được quy trình này, anh em tham khảo nhé:
Bước 1: Câu lệnh đầu tiên — đừng suy nghĩ quá nhiều
Cứ viết những gì mình cần, đừng cố hoàn hảo. Ví dụ:
“Viết cho mình một email xin nghỉ phép 3 ngày, lý do là việc gia đình.”
Đơn giản vậy thôi. Xong chờ xem AI trả về gì.
Bước 2: Đọc kết quả với 3 câu hỏi
Khi AI trả lời, mình tự hỏi:
- Cái gì đúng rồi? (Giữ lại)
- Cái gì sai? (Cần sửa)
- Cái gì thiếu? (Cần bổ sung)
Bước 3: Phản hồi cụ thể
Đây là bước quan trọng nhất. Đừng nói chung chung kiểu “viết lại đi, chưa được”. Phải cụ thể:
Mơ hồ (tệ): “Email này không ổn.”
Cụ thể (tốt): “Email này hơi trang trọng quá. Giữ nguyên nội dung nhưng viết thân thiện hơn, bỏ phần ‘kính thưa’ đi, thay bằng ‘Chào anh/chị’.”
Cụ thể hơn nữa: “Đoạn đầu ổn rồi. Đoạn giữa hơi dài, rút gọn lại còn 2 câu. Đoạn cuối giữ nguyên.”
Bước 4: Lặp lại đến khi ưng
Thường mình mất 2-3 lần là xong. Nếu quá 4-5 lần mà vẫn chưa được, có lẽ cần bắt đầu lại với góc nhìn khác.
Những câu “phản hồi” mình hay dùng nhất
Mình chia sẻ mấy câu mẫu này, anh em cứ sao chép về dùng luôn:
Về độ dài
- “Ngắn quá, viết dài gấp đôi đi”
- “Dài quá, rút gọn còn một nửa thôi”
- “Gộp lại thành 1 đoạn duy nhất”
Về giọng văn
- “Trang trọng quá, viết thoải mái hơn đi”
- “Quá suồng sã, chuyên nghiệp hơn một chút”
- “Viết như đang nói chuyện với đồng nghiệp”
Về nội dung
- “Thêm ví dụ cụ thể vào”
- “Bỏ phần lý thuyết, chỉ giữ phần thực hành”
- “Tập trung vào [khía cạnh X], bỏ qua [khía cạnh Y]”
Về định dạng
- “Chuyển thành gạch đầu dòng”
- “Đánh số từng bước”
- “Thêm tiêu đề cho dễ đọc”
Khi gần xong
- “Gần hoàn hảo rồi, chỉ sửa đoạn cuối thôi”
- “Giữ nguyên định dạng, thay đổi ví dụ”
- “90% rồi, chỉnh câu mở đầu mạnh hơn”
Quy tắc 3 lần lặp
Kinh nghiệm của mình là hầu hết nhiệm vụ sẽ xong trong 3 lần:
Lần 1: Xem AI hiểu yêu cầu thế nào, nhận diện vấn đề lớn
Lần 2: Sửa các vấn đề chính (giọng văn, độ dài, hướng đi)
Lần 3: Tinh chỉnh chi tiết nhỏ
Nếu quá 3 lần mà vẫn lạc hướng? Có lẽ nên dừng lại, suy nghĩ lại đề bài, rồi bắt đầu từ đầu.
Khi nào nên “bắt đầu lại” thay vì tiếp tục lặp?
Đây là câu hỏi hay đấy. Mình thường bắt đầu lại khi:
- Đã lặp 5 lần mà vẫn bực mình
- Hướng đi cơ bản sai (không phải chỉ chi tiết sai)
- Trong quá trình lặp, mình nhận ra mình muốn thứ khác hoàn toàn
- Cuộc trò chuyện đã quá dài, AI bắt đầu “quên” bối cảnh
Bắt đầu lại không phải là thất bại nhé. Nó là áp dụng những gì đã học được để làm tốt hơn.
Kỹ thuật “Có, và…” (Yes, and…)
Đây là mẹo mình học được từ hài kịch ứng biến, áp dụng vào viết câu lệnh rất hiệu quả.
Thay vì phủ nhận hoàn toàn kết quả của AI, mình xây dựng dựa trên những gì tốt:
AI viết: [một đoạn mở đầu hơi chung chung]
Mình: “Ổn đấy, giữ cấu trúc này. Nhưng thêm một ví dụ cụ thể về việc làm từ xa ở Việt Nam vào đoạn 2.”
AI viết lại: [có thêm ví dụ]
Mình: “Đỉnh luôn. Giờ làm câu kết mạnh hơn, kiểu lời kêu gọi hành động.”
Cứ thế xây dần lên, như đắp tượng vậy đó.
Chia nhỏ nhiệm vụ phức tạp
Với những nhiệm vụ lớn, đừng cố nhồi hết vào một câu lệnh. Chia nhỏ ra:
Thay vì: “Viết cho mình một đề xuất kinh doanh hoàn chỉnh cho dự án ứng dụng giao đồ ăn”
Làm thế này:
- “Đầu tiên, viết phần Tóm Tắt Điều Hành thôi”
- [Chỉnh sửa cho ổn]
- “Tiếp, viết phần Phân Tích Thị Trường”
- [Chỉnh sửa]
- Cứ thế tiếp tục…
Mỗi phần nhỏ dễ kiểm soát hơn nhiều.
Xu hướng 2026: Câu Lệnh Thích Ứng
À, mình cũng đọc được tin hay này. Theo dự báo của Gartner, đến 2026 khoảng 70% doanh nghiệp sẽ dùng tự động hóa câu lệnh bằng AI — tức là AI sẽ tự tối ưu câu lệnh dựa trên phản hồi thời gian thực.
Nhưng hiện tại, anh em mình vẫn cần thành thạo kỹ năng lặp thủ công này đã. Nền tảng vững rồi thì công cụ nào cũng xài được.
Một số mẹo nhỏ khác
Lưu lại những câu lệnh hiệu quả. Mình có một file Notion ghi lại những câu lệnh “ngon” để dùng lại sau. Tiết kiệm thời gian lắm.
Đừng sợ thử nghiệm. Đôi khi thay đổi một từ thôi mà kết quả khác hẳn. Ví dụ “chuyên nghiệp” vs “trang trọng” — nghe giống nhau nhưng AI hiểu khác đấy.
Cho AI biết bối cảnh của mình. “Mình là lập trình viên có 3 năm kinh nghiệm, viết cho mình…” sẽ cho kết quả khác với “Viết cho mình…”. Bối cảnh quan trọng lắm.
Kết lại
Nói thật nhé, kỹ thuật viết câu lệnh không phải là tìm ra “câu thần chú hoàn hảo”. Nó là một quá trình đối thoại, điều chỉnh, và kiên nhẫn.
Câu lệnh đầu tiên của anh em sẽ không hoàn hảo. Của mình cũng vậy. Của ai cũng vậy.
Và đó là chuyện hoàn toàn bình thường.
Quan trọng là biết cách lặp, biết cách phản hồi cụ thể, và đừng ngại bắt đầu lại khi cần.
Chúc anh em viết câu lệnh vui vẻ nhé!
Anh em có mẹo gì hay về việc lặp câu lệnh không? Chia sẻ ở bình luận nhé, mình muốn học thêm.