Này anh em, mình để ý một chuyện khá thú vị. Đa số bài hướng dẫn viết câu lệnh đều tập trung vào việc “bảo AI làm cái này, làm cái kia.” Nhưng thật ra, chiêu hiệu quả hơn là dặn AI những gì ĐỪNG làm.
Nghe có vẻ ngược đời nhỉ? Nhưng thử nghĩ xem - giống như khi mình thuê thợ sửa nhà vậy. Nói “anh sơn tường màu trắng” thì ok, nhưng nếu thêm “đừng sơn lên cửa sổ, đừng để sơn văng ra sàn” thì kết quả chắc chắn ổn hơn đấy.
Câu Lệnh Phủ Định Là Cái Gì Vậy?
Đơn giản thôi: nói với AI những thứ mà mình KHÔNG muốn thấy trong kết quả.
Để mình cho ví dụ cụ thể nhé.
Câu lệnh thông thường:
“Viết email xin việc cho vị trí tiếp thị.”
Câu lệnh có phủ định:
“Viết email xin việc cho vị trí tiếp thị. Đừng dùng những cụm sáo rỗng kiểu ‘Tôi là người năng động, nhiệt huyết.’ Không viết quá 200 từ. Tránh mở đầu bằng ‘Kính gửi Ban Tuyển dụng.’”
Thấy khác biệt chưa? Phiên bản thứ hai loại bỏ mấy thứ nhàm chán mà AI hay tự động chèn vào.
Tại Sao Phải Dặn AI Đừng Làm?
Này nhé, AI được huấn luyện trên dữ liệu khổng lồ. Khi mình bảo “viết email chuyên nghiệp,” nó sẽ kích hoạt tất cả những mẫu liên quan:
- Mở đầu kiểu “Kính gửi Quý Công ty…”
- Những cụm từ doanh nghiệp như “được biết quý công ty đang…”
- Kết thúc lịch sự quá mức
- Văn phong dài dòng, vòng vo tam quốc
Đây là mặc định của AI. Nó nghĩ đây là cách viết email vì dữ liệu huấn luyện toàn như vậy.
Nhưng vấn đề là: mình có thể không muốn những mặc định này!
Câu lệnh phủ định chính là cách mình ghi đè lên những thói quen xấu của AI.
Hai Loại Câu Lệnh Phủ Định
Mình chia thành 2 kiểu chính:
1. Phủ Định Cứng - Cấm Tuyệt Đối
Dùng những từ mạnh như: “không được,” “tuyệt đối không,” “cấm,” “đừng bao giờ.”
Ví dụ:
- “Không được dùng emoji trong báo cáo này”
- “Tuyệt đối không nhắc đến đối thủ cạnh tranh”
- “Cấm viết quá 500 từ”
2. Phủ Định Mềm - Hạn Chế Mềm
Dùng cách nói nhẹ nhàng hơn: “hạn chế,” “cố gắng tránh,” “ưu tiên không.”
Ví dụ:
- “Hạn chế dùng từ tiếng Anh nếu có từ tiếng Việt thay thế”
- “Cố gắng tránh giọng văn quá trang trọng”
- “Ưu tiên không bắt đầu câu bằng ‘Tuy nhiên’”
Ví Dụ Thực Tế Cho Dân Việt Nam
Mình tổng hợp mấy trường hợp hay gặp nhất:
Viết Tiếp Thị Nội Dung
Viết bài quảng cáo cho quán cà phê mới mở ở Sài Gòn.
ĐỪNG:
- Dùng những từ sáo rỗng như "không gian sang trọng," "trải nghiệm đẳng cấp"
- Viết quá 150 từ
- Dùng giọng quá trang trọng, cứng nhắc
- Đặt câu hỏi tu từ kiểu "Bạn đã bao giờ...?"
Viết Email Công Việc
Soạn email nhắc hạn chót cho nhóm.
KHÔNG:
- Mở đầu bằng "Hi team" hay "Dear all"
- Dùng giọng chì chiết kiểu "Như đã thông báo trước đó..."
- Viết quá 3 đoạn
- Kết thúc bằng "Thanks and regards"
Viết Báo Cáo
Tóm tắt kết quả kinh doanh Q4.
TRÁNH:
- Dùng nhiều tính từ mơ hồ như "rất tốt," "khá ổn"
- Đưa ra nhận định không có số liệu chứng minh
- Sử dụng ngôn ngữ đời thường trong báo cáo chính thức
- Lặp lại thông tin đã nêu
Viết Chú Thích Mạng Xã Hội
Viết chú thích cho ảnh check-in quán ăn ngon ở Hà Nội.
ĐỪNG BAO GIỜ:
- Nhồi nhét hashtag (tối đa 5 thôi)
- Dùng biểu tượng cảm xúc quá 3 cái
- Viết hoa toàn bộ
- Dùng những cụm chung chung kiểu "view triệu đô," "đẹp như tranh vẽ"
Mẹo Dùng Câu Lệnh Phủ Định Hiệu Quả
Mẹo 1: Đừng Liệt Kê Quá Nhiều
Giống như khi lọc xe cũ trên Chợ Tốt vậy - thêm quá nhiều điều kiện thì chẳng còn xe nào để chọn. AI cũng thế, đưa quá nhiều câu lệnh phủ định sẽ khiến nó bối rối.
Tốt nhất: 3-5 phủ định là đủ rồi.
Mẹo 2: Kết Hợp Khẳng Định + Phủ Định
Đừng chỉ nói không, hãy nói cả có.
Viết mô tả sản phẩm cho áo thun basic.
LÀM: Ngắn gọn, tập trung vào chất liệu và form dáng
ĐỪNG: Dùng từ "cao cấp," "premium," "sang trọng"
Mẹo 3: Cụ Thể Hóa
“Đừng viết dài” thì mơ hồ quá.
“Không quá 150 từ” mới là chuẩn.
Mẹo 4: Thử Rồi Điều Chỉnh
Chạy câu lệnh một lần, xem AI hay mắc lỗi gì, rồi thêm phủ định cho lỗi đó. Đây là cách lặp đi lặp lại mà dân chuyên nghiệp hay dùng.
Khi Nào KHÔNG Nên Dùng Câu Lệnh Phủ Định?
Cũng có lúc câu lệnh phủ định không cần thiết đâu nhé:
- Câu lệnh đã đủ cụ thể - Nếu câu lệnh khẳng định của mình rõ ràng rồi thì không cần thêm phủ định
- Nhiệm vụ đơn giản - Hỏi “1+1=?” thì cần gì phủ định đâu
- Khi muốn AI sáng tạo tự do - Đôi khi để AI bay bổng một chút cũng hay
Tổng Kết
Câu lệnh phủ định là vũ khí bí mật mà ít người để ý. Thay vì chỉ dặn AI làm gì, hãy dặn luôn cả những gì ĐỪNG làm.
Công thức đơn giản:
- Viết câu lệnh khẳng định bình thường
- Nghĩ xem AI hay mắc lỗi gì
- Thêm câu lệnh phủ định để chặn những lỗi đó
- Thử và tinh chỉnh
Anh em thử áp dụng xem, kết quả sẽ khác biệt rõ rệt luôn đấy!
Có mẹo nào hay về viết câu lệnh mà anh em muốn chia sẻ không? Bình luận bên dưới nhé!