Nói thật nhé, hồi mình mới nghe từ “kỹ thuật viết câu lệnh” lần đầu, mình cũng hoang mang lắm.
Nghe cứ như kiểu phải học lập trình mấy năm mới làm được ấy. Nhưng thật ra không phải vậy đâu anh em ạ. Mình đã mày mò, thử nghiệm đủ kiểu, và bây giờ mình sẽ chia sẻ lại với anh em những gì mình học được — theo kiểu dễ hiểu nhất.
À, trước khi đi vào chi tiết, mình muốn nói một điều: anh em không cần giỏi tiếng Anh để viết câu lệnh hay. Dù câu lệnh tiếng Anh thường cho kết quả tốt hơn một chút, nhưng câu lệnh tiếng Việt vẫn hoạt động ngon lành đấy nhé!
Kỹ Thuật Viết Câu Lệnh Là Cái Gì Vậy?
Đơn giản thôi: Kỹ thuật viết câu lệnh là nghệ thuật “nói chuyện” với AI sao cho nó hiểu đúng ý mình.
Giống như khi anh em nhờ ai đó làm gì, mình nói càng rõ ràng thì họ càng dễ làm đúng. AI cũng vậy thôi!
Nhiều người hay làm sai ở chỗ này: gõ vài từ vào ChatGPT rồi mong nó hiểu. Kiểu như nhắn tin cho bạn “Ê làm cái đó đi” — thì ai mà hiểu được đúng không?
Mình lấy ví dụ nhé:
Câu lệnh kém: “Viết cho mình một bài về tiếp thị”
Câu lệnh ngon: “Mình là chủ shop quần áo online trên Shopee. Viết cho mình 5 mẹo tiếp thị trên Facebook cho shop nhỏ, ngân sách dưới 5 triệu/tháng. Viết ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với người mới bắt đầu.”
Thấy khác biệt chưa? Câu lệnh thứ hai cho AI đủ thông tin để viết đúng cái mình cần.
Công Thức VNTH — Mình Tự Đặt Tên Cho Dễ Nhớ
Sau khi thử đủ kiểu, mình đúc kết ra công thức này. Mình gọi nó là VNTH — Vai trò, Nhiệm vụ, Thông tin, Hình thức.
V — Vai Trò (Role)
Cho AI một “nhân vật” để nó biết mình cần phong cách gì.
- “Hãy đóng vai một giáo viên tiếng Anh kiên nhẫn với học sinh cấp 2”
- “Bạn là một chuyên gia marketing 10 năm kinh nghiệm”
- “Hãy là một bác sĩ giải thích bệnh cho bệnh nhân”
Khi có vai trò, AI sẽ dùng từ ngữ, giọng điệu phù hợp với vai đó luôn.
N — Nhiệm Vụ (Task)
Nói rõ mình cần AI làm gì. Càng cụ thể càng tốt nhé.
Chung chung: “Giúp mình viết email”
Cụ thể: “Viết email xin lỗi khách hàng vì giao hàng trễ 3 ngày, giọng điệu lịch sự nhưng không quá trang trọng”
T — Thông Tin (Context)
Đưa thêm bối cảnh, thông tin liên quan. AI không biết mình là ai, đang làm gì, nên mình phải nói cho nó biết.
- “Mình là sinh viên năm 3 ngành IT”
- “Đối tượng đọc là các bà nội trợ 40-50 tuổi”
- “Mình đã thử cách X nhưng không hiệu quả”
- “Ngân sách của mình chỉ có 2 triệu”
H — Hình Thức (Format)
Nói cho AI biết mình muốn kết quả trông như thế nào.
- “Viết thành danh sách 5 điểm”
- “Mỗi đoạn không quá 3 câu”
- “Định dạng theo kiểu bảng so sánh”
- “Dùng emoji cho sinh động”
Ví Dụ Thực Tế Cho Anh Em
Mình sẽ lấy mấy tình huống hay gặp ở Việt Nam nhé.
Tình Huống 1: Viết Nội Dung Cho Trang Cộng Đồng
Câu lệnh thường: “Viết bài Facebook về sản phẩm của mình”
Câu lệnh áp dụng VNTH: “Bạn là một người sáng tạo nội dung chuyên viết cho Trang bán hàng. Mình đang bán nước hoa chiết xách từ Pháp. Viết cho mình một bài Facebook khoảng 150 từ, thu hút nữ giới 25-35 tuổi, có lời kêu gọi hành động cuối bài. Giọng điệu thân thiện, không quá mang tính bán hàng. Thêm biểu tượng cảm xúc phù hợp nhé.”
Tình Huống 2: Học Tiếng Anh
Câu lệnh thường: “Dạy mình tiếng Anh”
Câu lệnh áp dụng VNTH: “Hãy làm giáo viên tiếng Anh cho mình. Mình là dân văn phòng, trình độ khoảng A2-B1, muốn cải thiện để đi phỏng vấn. Mỗi ngày cho mình 5 từ vựng liên quan đến công việc văn phòng, kèm ví dụ và phiên âm. Giải thích bằng tiếng Việt cho dễ hiểu nhé.”
Tình Huống 3: Sửa Lỗi Code
Câu lệnh thường: “Code mình lỗi, sửa giúp”
Câu lệnh áp dụng VNTH: “Bạn là lập trình viên cao cấp kiên nhẫn với người mới. Đây là code Python của mình [dán code]. Mình bị lỗi này [dán lỗi]. Mình mới học Python được 2 tháng, đang làm dự án quản lý chi tiêu. Giải thích lỗi cho mình hiểu, đừng chỉ đưa code sửa không thôi nhé — mình muốn hiểu tại sao lỗi để lần sau không sai nữa.”
Mấy Kỹ Thuật Nâng Cao (Nhưng Vẫn Dễ Hiểu)
Khi anh em quen với VNTH rồi, thử thêm mấy cái này nhé.
1. Suy Nghĩ Theo Chuỗi — Bắt AI Suy Nghĩ Từng Bước
Với những câu hỏi phức tạp, thêm “Hãy suy nghĩ từng bước” vào câu lệnh.
Ví dụ: “Mình có 50 triệu, muốn đầu tư an toàn trong 1 năm. Hãy suy nghĩ từng bước và phân tích các lựa chọn cho mình.”
AI sẽ trình bày logic rõ ràng hơn, ít sai hơn.
2. Cho Ví Dụ Trước — Để AI Bắt Chước
Nếu mình có mẫu sẵn, cho AI xem để nó bắt chước.
Ví dụ: “Mình cần viết mô tả sản phẩm theo phong cách này: [Ví dụ 1: Áo thun cotton — ‘Thoáng mát như gió biển, mềm mại như mây. Áo thun 100% cotton Mỹ cho ngày hè rực rỡ.’] Bây giờ viết cho mình mô tả quần jean với phong cách tương tự.”
3. Xâu Chuỗi Câu Lệnh — Chia Nhỏ Việc Lớn
Thay vì yêu cầu AI làm hết một lúc, mình chia ra từng bước.
Bước 1: “Cho mình dàn ý bài blog về du lịch Đà Lạt” Bước 2: “Giờ viết phần giới thiệu dựa trên dàn ý đó” Bước 3: “Viết tiếp phần các địa điểm nên đến”
Kiểu này kiểm soát được kết quả tốt hơn nhiều.
Sai Lầm Mình Từng Mắc Phải
Chia sẻ để anh em đỡ mất thời gian như mình nhé.
Sai Lầm 1: Viết Câu Lệnh Quá Ngắn
Hồi đầu mình cứ nghĩ ngắn gọn là hay. Nhưng không phải vậy. AI cần thông tin để làm tốt. “Viết bài” thì AI biết viết bài gì, cho ai, dài bao nhiêu?
Sai Lầm 2: Yêu Cầu Quá Nhiều Thứ Một Lúc
“Viết cho mình kế hoạch tiếp thị, nội dung 1 tháng, kịch bản TikTok, và chú thích Instagram” — Đây là cách chắc chắn nhận được kết quả lởm. Chia nhỏ ra từng cái một nhé.
Sai Lầm 3: Không Lặp Lại Tinh Chỉnh
Câu lệnh đầu tiên hiếm khi hoàn hảo. Mình hay nói tiếp với AI:
- “Ngắn hơn đi”
- “Giọng điệu chưa ổn, làm cho tự nhiên hơn”
- “Thêm ví dụ cụ thể nha”
- “Cái này hay, giữ nguyên phong cách này viết thêm 2 cái nữa”
Sai Lầm 4: Sợ Thử Nghiệm
Mình từng sợ viết câu lệnh “sai”. Nhưng thật ra không có câu lệnh sai, chỉ có câu lệnh chưa hiệu quả. Cứ thử thoải mái đi, AI không phán xét đâu!
Mấy Mẹo Nhỏ Mà Hay
Đây là những thứ mình học được sau một thời gian dài xài AI.
1. Lưu lại câu lệnh hay: Mình có một file Notion lưu những câu lệnh hoạt động tốt. Khi cần thì lôi ra dùng lại, đỡ phải nghĩ lại từ đầu.
2. Thử nhiều AI khác nhau: ChatGPT, Claude, Gemini — mỗi con có điểm mạnh riêng. Claude viết văn hay, ChatGPT đa năng, Gemini xử lý tiếng Việt khá tốt.
3. Dùng markdown trong câu lệnh: Dùng ## cho tiêu đề, - cho danh sách, ** cho in đậm. AI hiểu và định dạng kết quả theo luôn.
4. Nói “không” với những gì mình không muốn: Đôi khi nói “Đừng dùng từ ngữ quá trang trọng” hay “Không cần mở bài dài dòng” giúp AI hiểu rõ hơn.
Kết
Nói thật nhé, kỹ thuật viết câu lệnh không khó như mọi người nghĩ đâu. Nó chỉ là cách giao tiếp thông minh với AI thôi.
Anh em cứ bắt đầu với công thức VNTH — Vai trò, Nhiệm vụ, Thông tin, Hình thức. Áp dụng vào công việc hàng ngày, từ viết email đến học tiếng Anh đến làm nội dung. Sau một tuần là thấy khác biệt ngay.
Mình tin là ai cũng làm được, miễn là chịu khó thử nghiệm một chút. AI là công cụ đỉnh lắm, nhưng nó cần mình “chỉ đường” đúng cách.
Hy vọng bài này giúp ích cho anh em nhé! Có gì thắc mắc cứ bình luận, mình sẽ trả lời.
Chúc anh em viết câu lệnh ngon lành luôn nhé!