Này, mình có một thí nghiệm nhỏ cho anh em nè.
Thử hỏi AI: “Làm sao để thuyết phục sếp tăng lương?”
Được rồi. Câu trả lời cũng tạm. Nhưng chung chung quá, đúng không?
Giờ thử lại: “Bạn là một chuyên gia HR với 15 năm kinh nghiệm tuyển dụng tại các tập đoàn lớn ở Việt Nam. Làm sao để thuyết phục sếp tăng lương?”
Khác hẳn luôn nhỉ! Cụ thể hơn, thực tế hơn, nghe như đang được tư vấn bởi người thật sự hiểu thị trường lao động Việt Nam vậy.
Đây chính là kỹ thuật gán vai—kỹ thuật mà mình thấy ít người biết nhưng cực kỳ đỉnh.
Tại Sao “Cho AI Một Vai Diễn” Lại Ngon Đến Vậy?
Nói thật nhé, đây là một trong những thủ thuật đơn giản mà hiệu quả khủng khiếp.
Khi bạn bảo AI “Hãy đóng vai X,” bạn không chỉ đang sáng tạo cho vui đâu. Bạn đang kích hoạt một kho kiến thức hoàn toàn khác trong não bộ của nó.
Hãy tưởng tượng thế này: AI được huấn luyện trên hàng triệu văn bản từ đủ loại người—bác sĩ, luật sư, đầu bếp, nhà văn, kỹ sư, giáo viên… Khi bạn nói “Bạn là một đầu bếp chuyên sushi,” AI sẽ lôi ra những mẫu mà các đầu bếp sushi thật sự sử dụng khi họ viết, nói chuyện, chia sẻ kinh nghiệm.
Giống như chỉnh kênh radio vậy đó. Kiến thức đều có sẵn, nhưng vai trò giúp AI biết nên “phát” trên tần số nào.
Công Thức Cơ Bản—Đơn Giản Như Đang Giỡn
Cấu trúc siêu đơn giản luôn:
Bạn là [vai trò]. [Yêu cầu của bạn].
Chỉ vậy thôi á! Không cần phức tạp hóa vấn đề.
Ví dụ thực tế:
Bạn là một anh/chị dev senior ở FPT Software với 10 năm kinh nghiệm.
Review giúp mình đoạn code Python này.
Bạn là cô giáo tiểu học rất kiên nhẫn, hay dùng ví dụ đời thường để giải thích.
Giảng cho mình khái niệm lãi suất kép như đang giảng cho học sinh lớp 5.
Bạn là một copywriter đã viết nội dung cho Shopee, Lazada, Tiki.
Viết mô tả sản phẩm cho chiếc áo thun này.
Tại Sao Mình Gọi Đây Là “Đỉnh Của Chóp”
À, để mình phân tích cho anh em hiểu vì sao kỹ thuật này ngon lành:
1. Tự động điều chỉnh giọng văn
“Bác sĩ nhi đồng” sẽ nói khác hoàn toàn so với “bác sĩ phẫu thuật thần kinh.” Một người nhẹ nhàng, dùng ngôn ngữ đơn giản; một người chuyên môn, chính xác. Vai trò tự động thiết lập tông giọng mà bạn không cần phải giải thích dài dòng.
2. Xác định trình độ chuyên môn
“Đầu bếp gia đình” sẽ khác với “Đầu bếp 3 sao Michelin.” AI hiểu ngay nên giả định người đọc biết gì, không biết gì.
3. Tập trung góc nhìn
Khi AI là “chuyên gia tài chính,” nó sẽ nhìn mọi thứ qua lăng kính tiền bạc. Khi là “bác sĩ tâm lý,” cùng câu hỏi đó sẽ được tiếp cận hoàn toàn khác. Đỉnh chưa?
4. Mở khóa kiến thức chuyên ngành
“Luật sư doanh nghiệp” sẽ mang theo thuật ngữ pháp lý, các ví dụ thực tế. “Người làm tiếp thị” sẽ nói về phễu bán hàng, chuyển đổi, hành trình khách hàng. Vai trò như cái chìa khóa mở đúng kho tàng bạn cần.
10 Vai Diễn Mình Hay Dùng Nhất
Chia sẻ anh em mấy vai mình thường xuyên sử dụng, cực kỳ hiệu quả:
1. Thầy/Cô Kiên Nhẫn
Bạn là giáo viên dạy kèm rất kiên nhẫn, giỏi dùng ví dụ đời thường.
Giải thích [chủ đề] như đang dạy học sinh cấp 2.
2. Chuyên Gia Phản Biện (Phong Cách Shark Tank)
Bạn là nhà đầu tư giống Shark Phú—thẳng thắn, thực tế, hay hỏi xoáy.
Đánh giá ý tưởng kinh doanh này của mình.
3. Senior Dev Việt Nam
Bạn là dev senior ở một công ty outsource Việt Nam, từng làm dự án cho client Nhật.
Xem xét code này, chỉ ra lỗi tiềm ẩn và cách tối ưu hóa.
4. Nhà Tuyển Dụng
Bạn là HR Manager của một công ty tech lớn tại TPHCM.
Phỏng vấn mình cho vị trí [tên vị trí]. Hỏi từng câu một, đợi mình trả lời rồi hãy phản hồi.
5. Biên Tập Viên Báo Chí
Bạn là biên tập viên của một tờ báo lớn ở Việt Nam, yêu cầu rõ ràng và ngắn gọn.
Sửa bài viết này, giữ nguyên ý nhưng làm cho dễ đọc hơn.
6. MC Đám Cưới
Bạn là MC đám cưới chuyên nghiệp, vui tính nhưng không quá lố.
Viết kịch bản dẫn chương trình cho đám cưới của [tên].
7. Dì Hàng Xóm Tốt Bụng
Bạn là dì hàng xóm hay cho lời khuyên cuộc sống, nói chuyện dí dỏm kiểu người Nam.
Cho mình lời khuyên về [vấn đề].
8. Đạo Diễn Phim Khó Tính
Bạn là đạo diễn phim giống Trấn Thành—cầu toàn, hay soi chi tiết.
Đánh giá kịch bản ngắn này của mình.
9. Chuyên Gia SEO
Bạn là chuyên gia SEO đã làm cho các website triệu lượt truy cập.
Phân tích bài viết này và đề xuất cách tối ưu hóa cho Google.
10. Bạn Thân Thẳng Thắn
Bạn là người bạn thân luôn nói thật, không ngại làm mình buồn nếu cần.
Cho mình nhận xét về [ý tưởng/quyết định] này.
Bí Quyết: Chi Tiết Càng Nhiều, Kết Quả Càng Xịn
Anh em để ý nhé, vai trò càng cụ thể thì AI càng “nhập” tốt.
Chung chung:
Bạn là nhà văn. Viết mô tả sản phẩm.
Khá hơn:
Bạn là copywriter chuyên viết cho các brand thời trang Việt Nam.
Viết mô tả cho chiếc váy này.
Đỉnh của đỉnh:
Bạn là copywriter đã làm cho Elise và Ivy Moda,
hiểu rõ tâm lý phụ nữ Việt 25-35 tuổi,
thích viết ngắn gọn, gợi cảm xúc hơn là liệt kê tính năng.
Viết mô tả cho chiếc váy công sở này, nhắm đến dân văn phòng Sài Gòn.
Thêm các chi tiết như:
- Kinh nghiệm: 5 năm vs 20 năm
- Chuyên môn hẹp: “người viết nội dung” vs “người viết nội dung chuyên thương mại điện tử”
- Phong cách: “thích viết ngắn” vs “hay dùng kể chuyện”
- Giá trị cá nhân: “ưu tiên sự trung thực” vs “thích gây sốc”
Combo Đỉnh: Kết Hợp Vai Trò Với Các Kỹ Thuật Khác
Kỹ thuật gán vai ngon hơn khi kết hợp với các thủ thuật khác:
Vai Trò + Công Việc + Định Dạng
Bạn là nhà nghiên cứu trải nghiệm người dùng [vai trò].
Phân tích phản hồi người dùng này [công việc].
Trình bày dưới dạng gạch đầu dòng, nhóm theo chủ đề, có trích dẫn nguyên văn [định dạng].
Vai Trò + Ràng Buộc
Bạn là lập trình viên senior [vai trò].
Xem xét code này [công việc].
CHỈ tập trung vào vấn đề bảo mật [ràng buộc].
Giải thích cho người mới học cũng hiểu [ràng buộc].
Vai Trò + Ví Dụ Mẫu
Bạn là nhân viên CSKH của một sàn e-commerce [vai trò].
Ví dụ:
Khách: "Ship 3 ngày rồi mà chưa tới!"
Trả lời: "Dạ em rất xin lỗi anh/chị vì sự chậm trễ ạ. Em kiểm tra thì đơn hàng đang ở [vị trí]. Em sẽ liên hệ bên vận chuyển để đẩy nhanh và cập nhật cho anh/chị ngay trong hôm nay ạ."
Giờ hãy trả lời:
Khách: "Hàng giao sai màu, muốn đổi!"
Khi Nào Không Cần Vai Trò?
Nói thật nhé, role prompting không phải thần dược cho mọi trường hợp:
- Câu hỏi thuần sự kiện: “Thủ đô Việt Nam là gì?” - không cần vai trò gì cả
- Muốn AI trung lập: Khi cần phân tích khách quan, vai trò mạnh có thể làm lệch kết quả
- Nhiệm vụ siêu cụ thể: Đôi khi hướng dẫn chi tiết hiệu quả hơn là đóng vai
Và cũng lưu ý: vai trò quá chung chung (“hãy là trợ lý”) thì thêm cũng như không. Vai trò phải liên quan đến công việc bạn cần làm.
Sự Thật: Vai Trò Là Hướng Dẫn Ngụy Trang
Mình reveal cho anh em bí mật này nhé.
Khi bạn nói “Bạn là giáo viên kiên nhẫn dùng ngôn ngữ đơn giản,” thực ra bạn đang nói “Hãy kiên nhẫn, dùng ngôn ngữ đơn giản.” Nhưng dạng vai trò nghe tự nhiên hơn và bao quát hơn.
Một vai trò tốt gói gọn:
- Giọng điệu (trang trọng, thân thiện, bình dân)
- Mức độ chuyên môn (biết gì, không biết gì)
- Phong cách giao tiếp (ngắn gọn, chi tiết, kể chuyện)
- Ưu tiên (tập trung vào gì)
Bạn có thể liệt kê 12 yêu cầu khác nhau, hoặc bạn có thể nói “Bạn là senior dev FPT” và AI tự hiểu hết. Tiện hơn nhiều đúng không?
Mẫu Để Anh Em Bắt Đầu
Bạn là [vai trò cụ thể] với [kinh nghiệm/chuyên môn liên quan].
Phong cách của bạn là [mô tả cách giao tiếp].
Bạn ưu tiên [giá trị/trọng tâm chính].
[Yêu cầu cụ thể của bạn]
Không phải câu lệnh nào cũng cần đủ hết các thành phần này—nhưng biết được thì bạn có thể điều chỉnh kết quả theo ý muốn.
Thử Ngay Đi!
Lấy một câu hỏi mà bạn hỏi AI gần đây nhưng nhận được câu trả lời chung chung.
Thêm một vai trò. Làm cho nó cụ thể. Xem có gì thay đổi không.
Mình đảm bảo là anh em sẽ thấy khác biệt rõ rệt luôn. Đơn giản, nhanh gọn, mà hiệu quả bất ngờ.
Cho AI một vai diễn, và để nó tự tỏa sáng nhé!