Nói thật là, mình dùng AI để soạn thảo nội dung cũng gần hai năm rồi. Nhưng có một điều cứ ám ảnh mình mãi: sao kết quả nó đọc lên lại… “giả trân” thế nhỉ? À, đúng vậy. Cứng đờ. Giống như một cái máy đang cố gượng gạo tỏ ra thân thiện ấy.
Cái cảm giác khó chịu khi đọc văn AI
Chắc hẳn nhiều người cũng từng bắt gặp cảm giác này: bạn prompt cho AI viết một bài blog, một caption mạng xã hội, hay một email công việc. Nó trả về một bản nháp chỉn chu, đủ ý, đúng chính tả. Nhưng vừa đọc xong là thấy… ưm, sao nó “lệch” thế nhỉ? Ban đầu, mình cũng tự an ủi: “Thế thì AI nó cũng chỉ có vậy, dùng tạm vậy đi.” Nhưng rồi mình không chấp nhận. Càng đào sâu, mình mới vỡ lẽ: cái giọng “cứng như robot” kia không phải vô cớ. Nó tuân theo những quy luật rất cụ thể, và quan trọng là… hoàn toàn có thể chữa được.
Vấn đề đặc biệt với tiếng Việt
Đây mới là mấu chốt mình muốn bàn. Viết tiếng Anh mà AI ra giọng máy móc đã chẳng vừa tai, thì sang tiếng Việt, nó còn “đội trời” hơn gấp bội. Lý do đơn giản thôi: tiếng Việt mình có những nét đặc thù mà mô hình ngôn ngữ khó lòng bắt kịp.
1. AI không biết dùng “mình”, “tớ”, “tao”, “em”
Nó bám chặt mãi vào cặp “bạn” - “tôi”. Nghe trang trọng đến mức lạnh toát. Thói quen của người Việt mình là dùng “mình” để kéo gần khoảng cách. Lên Facebook hay Zalo, ai cũng quen thuộc với “nhắn mình nhé”, “chia sẻ cho nha”. Còn AI thì sao? Nó cứ trịnh trọng: “Bạn có thể liên hệ với tôi”. Nghe như đang đọc điều khoản trong hợp đồng vậy.
2. Thiếu những từ đệm làm câu văn có hồn
Người Việt mình quen chêm các từ đệm như “nhé”, “nhỉ”, “ạ”, “nha”, “đấy”, “luôn”, “thôi”… để câu văn mềm mại hơn. AI thì không. Nó viết cộc lốc, thẳng thừng.
- AI: “Bạn nên thử cách này.”
- Người thật: “Thử cách này đi, ngon lắm luôn.” Chỉ một chút khác biệt nhỏ thôi, nhưng sức ảnh hưởng thì cực lớn.
3. Câu văn đều tăm tắp như đi diễu hành
Một điểm dễ nhận thấy là nhịp câu văn AI tiếng Việt quá đều đặn. Câu này 15 từ. Câu sau 14 từ. Câu tiếp 16 từ. Ai đời người thật lại viết thế? Có câu ngắn ngủn, có câu dài lê thê. Khiến chỉ một từ đơn. Thế là dứt.
4. Những cụm từ mở đầu “thừa” quá mức
Model AI tiếng Việt cực kỳ “thích” dùng các cụm từ sáo rỗng để mở bài:
- “Trong thời đại công nghệ số ngày nay…”
- “Không thể phủ nhận rằng…”
- “Có thể nói rằng…”
- “Điều quan trọng cần lưu ý là…” Chết thật. Đọc đến đó mình muốn ngáp dài. Ai đời ai lại ăn nói như thế?
5. Dịch word-by-word từ tiếng Anh
Cái tệ hại nhất chính là lỗi dịch word-by-word. AI thường bám sát cấu trúc tiếng Anh, sinh ra những câu văn nghe “lạ tai” chết đi được:
- “Đào sâu vào vấn đề” (dive deep into) - Ai nói vậy bao giờ?
- “Ở cuối ngày” (at the end of the day) - Tiếng Việt là “rốt cuộc” hoặc “cuối cùng thì”
- “Đưa nó lên một tầm cao mới” (take it to the next level) - Ngượng chín mặt luôn!
Cách mình đã sửa
Sau không biết bao nhiêu lần “đau đầu” vì kết quả AI trả về, mình đúc kết được vài chiêu thức như sau:
Chiêu 1: Viết câu lệnh bằng tiếng Việt, yêu cầu văn phong cụ thể
Thay vì prompt chung chung, mình sẽ chỉ định rõ ràng như thế này:
Viết bằng tiếng Việt tự nhiên như đang nói chuyện với bạn bè.
Dùng "mình" thay vì "tôi".
Thêm từ đệm: nhé, nhỉ, nha, đấy, luôn.
KHÔNG dùng các cụm như "Trong thời đại...", "Không thể phủ nhận..."
Câu ngắn ngủn xen câu dài. Có thể dùng câu một từ.
Chiêu 2: Cho AI ví dụ về văn phong bạn muốn
Mình thường copy một đoạn văn mẫu mình đã viết, rồi đưa vào yêu cầu:
Đây là phong cách viết của mình:
[paste đoạn văn mẫu]
Viết bài mới theo đúng phong cách này nhé.
Có mẫu tham chiếu, AI bắt chước văn phong rất chuẩn.
Chiêu 3: Chỉnh sửa lại kết quả - đừng dùng thô luôn
Mình luôn có một checklist ngắn để tinh chỉnh:
- Thay “bạn” và “tôi” → “mình”, “anh em”, “mọi người”
- Thêm từ đệm → nhé, nha, đấy, luôn vào cuối câu
- Xóa câu mở đầu rỗng → Bỏ hết mấy câu “Trong thời đại…”
- Phá nhịp đều → Cắt ngắn vài câu, nối dài vài câu khác
- Đọc to lên → Chỗ nào nghe lạ là sửa Chỉ tốn khoảng 5-10 phút cho mỗi bài 1000 từ. Công sức bỏ ra hoàn toàn xứng đáng.
Chiêu 4: Dùng kỹ năng viết tiếng Việt chuyên dụng
Nói thật, sau khi mình setup mấy cái skill (kỹ năng) chuyên biệt cho tiếng Việt, kết quả thay đổi hẳn. AI giờ biết dùng “mình”, biết chêm “nhé”, biết điều hòa nhịp câu ngắn dài. Anh em có thể tìm thấy vài skill mình gợi ý trên trang này - chỉ cần search từ khóa “vietnamese” là ra ngay.
Tại sao AI viết như robot?
Lướt qua một chút góc nhìn kỹ thuật nhé. Bản chất, AI không thực sự “hiểu” ngôn ngữ. Nó chỉ làm nhiệm vụ dự đoán từ tiếp theo dựa trên xác suất thống kê. Khi dữ liệu huấn luyện chứa hàng triệu bài viết dùng “Hơn nữa,” làm từ nối, AI sẽ mặc định chọn “Hơn nữa,” vì nó an toàn. Nhưng “an toàn” chưa chắc đã “haye”. Và “phổ biến trong dataset” hoàn toàn khác với “thói quen giao tiếp của người thật”. Chính vì thế, khi bạn đưa ra directive rõ ràng - ví dụ “cấm dùng từ này, ưu tiên từ kia” - AI sẽ tuân thủ ngay. Nó chỉ cần bạn chỉ đường cho nó đi thôi.
Câu lệnh mẫu của mình
Dưới đây là prompt mẫu mình thường xuyên dùng để đẩy giọng văn AI tiếng Việt về tự nhiên:
Viết bằng tiếng Việt tự nhiên, thân thiện như đang nói chuyện với bạn.
Quy tắc:
1. Dùng "mình" thay "tôi", "anh em/mọi người" thay "bạn" khi phù hợp
2. Thêm từ đệm tự nhiên: nhé, nhỉ, nha, đấy, luôn, thôi
3. Câu ngắn xen câu dài. Có thể dùng câu một từ. Xong.
4. KHÔNG dùng: "Trong thời đại...", "Không thể phủ nhận...", "Điều quan trọng là..."
5. KHÔNG dịch từng từ một từ tiếng Anh
6. Viết như đang kể chuyện, không như đang thuyết trình
Ví dụ văn phong muốn:
- Tệ: "Điều quan trọng cần lưu ý là phương pháp này rất hiệu quả."
- Tốt: "Cách này ngon lắm luôn. Mình thử rồi, đỉnh."
Anh em cứ lưu lại prompt này. Dùng được bền bỉ theo năm tháng.
Kết
Nói thật, khả năng viết tiếng Việt của AI vẫn còn nhiều chỗ chưa hoàn thiện. Nhưng chỉ cần prompt đúng cách và bỏ ra chút thời gian tinh chỉnh, sản phẩm cuối cùng hoàn toàn có thể chuyển từ “robot đọc văn mẫu” sang “người thật đang trò chuyện”. Mình không khuyên anh em giấu giếm việc dùng AI. Mình chỉ muốn nói rằng: thành phẩm cuối cùng phải mang âm hưởng của con người. Cuộc sống ngắn ngủi lắm, ai có đủ kiên nhẫn để đọc mấy câu “Trong thời đại công nghệ số phát triển như vũ bão ngày nay…” đâu nhỉ?
À mà này, nếu anh em còn bí kíp nào hay để làm cho văn AI tiếng Việt tự nhiên hơn, cứ chia sẻ mình với nha. Mình cũng đang học hỏi mỗi ngày đấy.
