Xung quanh bạn bây giờ ai cũng nói về AI.
Đồng nghiệp khoe vừa dùng Gemini viết báo cáo 5 phút xong. Thằng bạn thân trên Facebook đăng bài “AI đổi đời mình” kèm ảnh chụp màn hình 14 công cụ. Ông sếp gửi link vào nhóm Zalo: “Anh em nghiên cứu cái này đi.” Nhóm chat công ty cũng có ít nhất một người hay gửi bài kiểu “10 công cụ AI bạn không thể bỏ qua”.
Và bạn ngồi đó, vừa cuộn mạng vừa thấy… mệt.
Ko phải mệt vì không hiểu. Mà mệt vì hiểu quá rõ: bạn đang bị FOMO về AI.
“Đua Nhau” – Căn Bệnh Kinh Niên
Người Việt mình có một từ rất hay: đua nhau.
Thấy người ta làm gì là phải làm theo. Thấy người ta dùng công cụ nào là phải thử. Thấy ai đó khoe trên LinkedIn là “AI giúp tăng năng suất 500%” là tim bắt đầu nhói.
Mình từ trải qua chuyện này rồi. Giai đoạn cuối 2024 đầu 2025, mình cài lên máy đủ thứ: ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot, Perplexity, Midjourney, Notion AI, Gamma, Otter, Jasper… Đếm lại thì khoảng 12-13 công cụ. Hàng tháng mất cả triệu đồng tiền đăng ký định kỳ.
Kết quả?
Mình dùng hết tất cả, nhưng ko thành thạo cái nào cả.
Mỗi cái dùng ở mức “biết được” – biết giao diện trỏ nào, biết nút nào ở đâu, biết chức năng cơ bản. Nhưng khi cần làm việc thật sự, mình vẫn mất thời gian y chang. Vì ko hiểu sâu nên ko biết cách khai thác.
Nghe quen ko? Mình cá là nhiều anh em cũng đang ở trạng thái này.
Vấn Đề Thật Sự: Bạn Đang Làm Việc Cho Công Cụ
Nghe nghịch nghịch ấy nhỉ. Nhưng nghĩ lại mà xem.
Bạn mất 30 phút buổi sáng đọc bản tin AI. Trưa ăn cơm lướt Tinhte/VOZ xem có gì mới ko. Chiều lúc việc ít thì thử setup cái công cụ mới thấy ai đó giới thiệu. Tối về xem video YouTube “top 10 AI tools 2026”.
Cộng lại là 2-3 tiếng mỗi ngày chỉ để theo dõi và thử công cụ. Trừ đi thời gian làm việc thật sự, bạn còn lại gì?
Đây là một nghịch lý mà mình thấy rất nhiều người Việt đang mắc phải, nhất là trong giới startup ở Sài Gòn và Hà Nội: dùng AI để tăng năng suất, nhưng lại mất thời gian nhiều hơn vì phải học quá nhiều công cụ.
Một khảo sát của Cisco/IDC cho thấy 80% doanh nghiệp Việt bị tắc vì thiếu chuyên môn nội bộ khi triển khai AI. Ko phải vì ko có công cụ. Mà vì có quá nhiều công cụ mà ko ai thành thạo cái nào.
Cho Phép Bản Thân Mặc Kệ
Đây là phần quan trọng nhất của bài này. Mình muốn nói thật một điều:
Bạn có thể bỏ qua 90% tin tức AI mà vẫn sống tốt.
Ko, bạn ko cần biết GPT-5 khi nào ra. Ko cần biết Gemini 3.0 có gì mới. Ko cần biết startup AI nào vừa gọi được 100 triệu đô. Ko cần đọc hết mọi bài đánh giá “X vs Y”.
Mỗi ngày có hàng chục công cụ AI mới ra đời. Mỗi tuần có hàng trăm bài viết về “tương lai AI”. Nếu bạn cố gắng theo hết, bạn sẽ ko còn thời gian để làm việc thật sự.
Và đây là sự thật phũ phàng: Người làm ra tiền từ AI ko phải người biết nhiều công cụ nhất. Mà là người thành thạo một vài công cụ và áp dụng tốt.
Như cách người Việt mình hay nói: “Ít mà chất.”
3 Thứ Thực Sự Đáng Để Bạn Quan Tâm
Thay vì chạy theo 50 công cụ, mình đã rút gọn lại còn dùng 3 thứ chính. Và năng suất tăng rõ rệt.
1. Một nền tảng AI chính – dùng sâu, dùng kỹ
Chọn một cái thôi: ChatGPT, Claude, hay Gemini. Ko cần dùng hết.
Mình chọn Claude làm công cụ chính vì nó xử lý văn bản dài tốt và giữ được mạch hội thoại. Nhưng bạn có thể thích ChatGPT hơn vì giao diện quen thuộc, hoặc Gemini vì tích hợp Google. Cái nào cũng được, miễn là bạn thành thạo một cái.
“Thành thạo” nghĩa là gì? Là biết cách:
- Viết câu lệnh cụ thể, có bối cảnh
- Dùng Custom Instructions / System Prompt
- Biết khi nào AI sai và cách chỉnh
- Có một bộ câu lệnh riêng cho công việc của mình
Mình hay dùng bộ công cụ câu lệnh hệ thống để thiết lập sẵn. Một lần thiết lập, dùng cả năm.
2. Một kỹ năng viết câu lệnh tốt
Đây là “đòn bẩy” lớn nhất mà mình thấy.
Nhiều người hỏi AI kiểu: “Viết cho mình bài thuyết trình về tiếp thị.” Rồi than rằng kết quả chung chung, nhàm chán.
Nhưng nếu biết cách hỏi – cho bối cảnh, chỉ rõ đối tượng, định dạng mong muốn, kèm ví dụ – thì kết quả khác hoàn toàn. Ko cần công cụ xịn xò gì cả. Chỉ cần biết cách giao tiếp với AI.
Nếu bạn chưa biết bắt đầu từ đâu, hướng dẫn viết câu lệnh cơ bản là chỗ tốt nhất. Hoặc thử bộ công cụ mô hình tư duy để xử lý những bài toán phức tạp hơn.
3. Một quy trình cụ thể – ko phải “dùng AI cho mọi thứ”
Đây là sai lầm lớn nhất mình từng mắc: cố gọi AI vào mọi việc.
Viết email? AI. Lên kế hoạch? AI. Chọn quán ăn trưa? Cũng AI luôn.
Ko cần như vậy. Não của bạn vẫn làm tốt nhiều việc. AI chỉ nên xử lý những thứ lặp đi lặp lại, tốn thời gian, và ko cần tư duy sáng tạo.
Mình hiện tại chỉ dùng AI cho:
- Viết và chỉnh sửa nội dung (với chuyên gia copywriter)
- Tóm tắt và phân tích tài liệu dài (với chuyên gia phân tích dữ liệu)
- Viết và debug code (với AI Code Review)
Ba việc. Ba công cụ. Xong.
“Nhưng Mà… Nếu Mình Bỏ Lỡ Thì Sao?”
Mình hiểu cảm giác đó. FOMO là thật. Nhất là ở Việt Nam, nơi mà mạng xã hội tràn ngập bài viết “nếu ko biết AI bạn sẽ thất nghiệp”.
Nhưng nghĩ lại xem: đã bao giờ bạn thật sự bỏ lỡ điều gì chỉ vì ko biết một công cụ AI?
Mình cá là chưa.
Những gì bạn thực sự bỏ lỡ là khi bạn:
- Dùng cả ngày theo dõi tin tức AI mà ko làm việc
- Thử 10 công cụ nhưng ko thành thạo cái nào
- Sợ mất việc vì AI nhưng ko đầu tư học kỹ năng thực tế
- Nói chuyện với đồng nghiệp về AI nhiều hơn là thực sự dùng nó
FOMO giả tạo – khi bạn sợ vì thấy người khác có vẻ giỏi, ko phải vì bạn thực sự cần.
FOMO thật – khi bạn có một bài toán cụ thể mà AI giải quyết được, nhưng bạn ko biết cách dùng.
Cách chống FOMO giả tạo? Mặc kệ đi. Nghiêm túc luôn. Bỏ theo dõi mấy cái nhóm “tin tức AI” mà ngày nào cũng đăng bài “10 công cụ mới”. Đừng đọc mọi bài so sánh. Đừng xem mọi video đánh giá.
Tắt hết đi.
Rồi tập trung làm việc.
Người Thành Thạo Ít Công Cụ = Lợi Thế Thật
Đây là cái bất ngờ mà nhiều người ko ngờ:
Trong khi mọi người biết dùng 50 công cụ ở mức cơ bản, bạn thành thạo 2-3 công cụ thì bạn đã ở top 10% rồi.
Tại sao? Vì đa số người dùng AI kiểu:
“Viết cho mình cái email”
Trong khi bạn viết:
“Tôi là trưởng nhóm kỹ thuật tại một công ty fintech. Cần gửi email cho đối tác từ chối hợp tác, nhưng giữ quan hệ tốt để có thể làm việc lại trong tương lai. Giọng điệu: lịch sự nhưng thẳng thắn. Độ dài: dưới 150 từ.”
Cùng một AI. Kết quả khác trời vực địa.
Và để viết được câu lệnh kiểu đó, bạn ko cần biết 50 công cụ. Bạn chỉ cần hiểu sâu một cái và biết cách giao tiếp với nó.
Mình biết một anh làm tiếp thị tự do ở Sài Gòn. Anh chỉ dùng đúng ChatGPT với khoảng 5-6 câu lệnh đã tối ưu sẵn. Không Jasper, không Copy.ai, không gì cả. Nhưng khách hàng của anh hoàn toàn hài lòng vì kết quả tốt, giao nhanh, giá phải chăng.
Bí quyết của anh? Thành thạo một công cụ, có một bộ câu lệnh tốt. Vậy thôi.
Bảng Kiểm: Bỏ Qua Được Gì?
Mình liệt ra cho rõ nhé:
| Việc này | Bỏ qua được ko? |
|---|---|
| Theo dõi mọi tin tức AI hàng ngày | Bỏ qua thoải mái. Đọc tổng hợp 1 lần/tuần là đủ. |
| Thử mọi công cụ AI mới ra | Bỏ qua. Chỉ thử khi bạn có vấn đề cụ thể cần giải quyết. |
| Học mọi nền tảng AI | Bỏ qua. Thành thạo 1 cái trước đã. |
| So sánh ChatGPT vs Claude vs Gemini liên tục | Bỏ qua. Chọn 1 cái, dùng ít nhất 3 tháng. |
| Đọc bài “AI sẽ thay thế nghề X” | Bỏ qua. Chưa ai thay thế được đâu, bình tĩnh. |
| Học viết câu lệnh tốt | KHÔNG được bỏ qua. Đây là kỹ năng nền tảng. |
| Áp dụng AI vào 1-2 việc cụ thể | KHÔNG được bỏ qua. Đây là cách tạo giá trị thật. |
| Hiểu giới hạn của AI | KHÔNG được bỏ qua. Để ko bị lừa bởi kết quả sai. |
Hành Động Cụ Thể: Tuần Này Làm Gì?
Nói nhiều rồi, giờ làm gì đây?
Bước 1: Chọn một nền tảng AI chính. Nếu chưa biết chọn gì, đọc bài so sánh ChatGPT vs Claude vs Gemini của mình. Rồi chọn, rồi dùng ít nhất 30 ngày ko đổi.
Bước 2: Tìm 1-2 việc trong công việc hàng ngày mà AI làm được. Viết email? Tóm tắt tài liệu? Phân tích dữ liệu? Chọn 1-2 việc thôi, đừng tham.
Bước 3: Tìm câu lệnh tốt cho những việc đó. Vào kho kỹ năng tìm theo danh mục công việc của bạn. Sao chép, dán, chạy. Ko cần sáng tạo gì hết.
Bước 4: Đừng thêm cái gì trong 30 ngày. Nghiêm túc. Ko cài thêm công cụ mới. Ko thử nền tảng mới. Ko đọc bài đánh giá mới. Tập trung vào 1-2 việc bạn đã chọn.
Bước 5: Sau 30 ngày, tự hỏi: “Mình có nhanh hơn ko? Kết quả có tốt hơn ko?” Nếu có – xin chúc mừng, bạn đã làm được nhiều hơn 80% người đang “dùng AI”. Nếu chưa – điều chỉnh câu lệnh, thử tiếp.
Kết
Ngoài kia mọi người đua nhau dùng AI như thể là mất mạng. Mỗi ngày có công cụ mới, bài viết mới, khóa học mới. Bạn thì ngồi đó cảm thấy bản thân bị tụt hậu.
Nhưng sự thật là: đa số người “dùng nhiều AI” đang lãng phí thời gian y như bạn.
Người thật sự làm được việc với AI là người chọn ít, học sâu, áp dụng đúng chỗ. Ít mà chất. Ko cần phải biết hết mọi thứ.
Cho nên giờ mỗi khi thấy ai đó khoe “mình đang dùng 15 công cụ AI”, bạn có quyền cười thầm và nghĩ: “Ừ thì mình chỉ dùng 2-3 cái thôi. Nhưng mình biết mình đang làm gì.”
Đó mới là lợi thế thật.
Sẵn sàng làm ít mà chất? Bắt đầu từ kho kỹ năng miễn phí – chọn 1-2 cái phù hợp với công việc của bạn, dùng sâu, dùng kỹ. Hoặc đọc thêm hướng dẫn dùng AI cho người lười – vì đôi khi, ít nỗ lực hơn mới là cách thông minh nhất.